علم مديريت نهفته در شطرنج

2 - سازماندهي : بازيکنبا توجه به قوانين شطرنج مي تواند شاه حريف را پس از تهديد و تعقيب و پيدانمودن حربه هاي تهاجمي ، کيش و مات نمايد. مسلماً در اين بازي برنده کسي خواهد بود که از حرکت مهره ها به نحوه مطلوبتري استفاده کند . در اين بازي براي اينکه بتوان شاه را محصور و آن را مات کـرد، نياز به اين است که از تمام مهره ها بهره گرفت و شاه را از جهات مختلف تهديد و جلوي حرکت آن را مسدود کرد.

مديران نيز براي رسيدن به اهداف خود مي بايست تمامي امکـانات و منابع لازم را مهيا کرده و زمينه هاي لازم جهت استفاده بهينه ازآن را فراهم سازند. در غير اين صورت با کاهش کارايي و افزايش قيمت تمام شده محصولات خـود و در نتيجه از دست دادن تدريجي بازار رو به رو خواهند شد .

دراين زمينه طراحي واقعي و اجرايي نمودار سازماني، تعيين و ابلاغ مسئوليتها وشرح وظائف افراد، تعيين و تأمين منابع اجراي فرايند هاي سازماني، مشخص ساختن روشها و دستورالعملهاي اجراي هر فرايند و تعريف و پايش شاخصهاي اندازه گيري اثر بخشي وکارايي فرايند ها از اهميت ويژه اي برخوردار است .

3- هدايت مهره ها : بهمنظور مات کردن حريف کافي است تمامي مهره ها را بگونه اي کنار هم قرار دهيد که ضمن پشتيباني آنها از يکديگر، خانه هاي حرکت شاه حريف مسدود گردد. مسلماً اگر هر يک از آنها بدون تعامل با ديگر مهره ها، در گوشه اي از صفحه شطرنج به کار گرفته شوند، شما پيروز ميدان نخواهيد بود.

در يک سازمان نيز اگر پرسنل واحد هاي مختلف از جمله کيفيت، مهندسي، تو ليد، اداريو غيره هر يک سرگرم فعاليتهاي خويش باشند ودر يک راستا هدايت نشوند، آن سازمان به اهداف خويش نايل نخواهد شد .

4ـ برنامه ريزي : براي مات کردن حريف نياز به برنامه ريزي است. مسلماً بدون برنامه و تنها با جواب دادن بازي حريف ، شما به مقصود خود نخواهيد رسيد.

برنامهريزي در علم مديريت نيز از اهميت ويــــژه اي برخودار است. مديران به خوبيمي دانند، بدون برنامه ريزي به هيچ هدفي نخواهند رسيد.

5 - پايش و کنترل : دربازي شطرنج برنامه اي که در ذهن شما براي مات کردن حريف مقابل ترسيم مي شود، مرتباً باتوجه به حرکات تدافعي و تهاجمي حريف مي بايست تغيير کند وگرنه همان برنامه اوليه هيچوقت شما را به هدفتان نزديک نمي کند .

درعلم مديريت نيز برنامه هاي تنظيم شده براي دستيـــــابي به اهداف مي بايستدر دوره هاي منطقي، کنترل و در صورت نياز بهنگام گردد. همچنين عوامل عدم اجراي برنامه، شناسايي و با تعريف اقدامات اصلاحي موثر، رفع گردد .

6 - حفظ مهره ها : از ديگر فنون مهم بازي شطرنج، حفظ مهره هاست. در بازي شطرنج هر مهره ارزشي نسبي دارد، و اين ارزش بسته به موقعيت بازي متغير است .

نيروهايانساني هر سازماني نيز باتوجه به مسئوليتها و فعاليتهايي که انجام مي دهندداراي ارزش نسبي هستند و مطمئناً هيچ نيــــروي بي ارزشي وجود ندارد زيرا با وجود اين ، نيازي به استخـــــــدام آن فرد در سازمان احساس نمي گرديد.

بنابراين،حفظ نيروهاي انساني براي دستيابي به اهداف سازمان همانند بازي شطرنج بسيارمهم است. فراهم کردن منابع و زمينه هاي لازم جهت اجراي مطلوب امور محوله، نشان دادن توجه و اهميت شما به فعاليت کارکنانتان، فراهم ساختن بستر رشــد وخلاقيت پرسنل و به کارگرفتن ساير روشهاي انگيزشي از جمله تکنيک هاي حفظ نيروها در سازمان است .

7 - حمايت مهره ها : اگر مهره پياده با حمايت وهدايت شما به انتهاي صفحه شطرنج برسد، تبديل به مهره با ارزشي همچون وزير مي گردد.

دريک ســـازمان نيز اگر نيروهاي انساني به طور مناسبي ازطريق سيستم هاي آموزشي وانگيزشي رشد پيدا کنند، مطمئناً فوايد بيشتري براي سازمان به ارمغان مي آورند .

8 - پيش بيني حرکات بعدي : يکي از مهمترين فنون بازي شطرنج، بازي خواني است. قبل از هر حرکت مي بايد حداقلچند حرکت خود و حريف را در ذهن بررسي و تجزيه و تحليل و سپس اقدام به بازيکرد. همانند اين بازي، مديران نيز مي بايست قبل از اخذ هر تصميمي، پيامدهاي آن را پيش خود تجزيه وتحليل کرده و باتوجه به عواقب آن، تصميم را اتخاذ کنند.  متاسفــــــــــانه بارها و بارها حتي در تصميم گيري هاي کلانمديريتي نيز شاهد اينگونه تصميمات عجولانه بوده ايم. تصميماتي که چند حرکتبعد آن خوانده نشده بود.

9 - پرهيز از حرکات اضافي : درشطرنج، بازي با مهره سفيد يک مزيت محسوب مي گردد زيرا يک حرکت از مهره سياه پيش بوده و قدرت تهاجم را دراختيار دارد. اين موضوع حاکي از اهميت هر حرکت است لذا در اين بازي بايد مراقب هر حرکت بود تا اين مزيت را حفظ کرده وبا استفاده از حرکت اضافي حريف بازي را به دست گرفت که اصطلاحاً در شطرنج به آن ابتکار عمل مي گويند.

در يک محيط رقابتي نيز اگر مديران حرکت اضافي و نادرستي ازجمله پذيرش توليد محصولات بدون تقاضا، اخراج کارکنان موثر و… داشته باشند درجهت تضعيف سازمان گام برداشته و چه بسا بازار را به رقبا واگذار خواهندکرد .

10 - گسترش توأم با تفکر : دربازي شطرنج به منظور استفاده از تمامي مهره ها، نياز به گسترش بازي است. اين بدان معني است که مهره ها را مي بايست به خانه هايي انتقال داد که قابليت حمله ، دفاع و مانور بيشتري را داشته باشند. حال اگر اين گسترش بدونانديشه باشد موجبات از دست دادن بازي را فراهم مي کند.

در يک محيط کاري نيز گسترش منابع سازمان ازجمله ساختمانها، تأسيسات، تجهيزات و نيروهايانساني بدون درنظر گرفتن کيفيت، نوع و ميزان خروجي آنها به اتلاف منابع، کاهش بهره وري سازمان و افزايش قيمت تمام شده محصولات يا خدمات منجر مي گردد .

11 - گرفتن با انديشه مهره ها : گرفتن مهرههاي حريف در بازي شطرنج يک مزيت محسوب مي شود. در برخي مواقع حريف به منظور تخريب سد دفاعي و يا کشاندن مهره ها به سمت ديگـــــــر صفحه شطرنج ودلايلي اين چنيني، اقدام به فداکردن مهره ها مي کند و در قبال آن، برتري مــوردنظر خود را به دست مي آورد. به شما نيز در يک محيط کاري پيشنهاد توليد يک محصول جديد و يا ارائه يک خدمت جديد مي گردد که اگر شما نسنجيده ويا به اصطلاح بدون امکان سنجي آن را بپذيريد و درعمل نتوانيد خواسته هاي موردانتظار مشتريان را برآورده سازيد، در آن صورت خود را براي پذيرش خساراتسنگيني آماده کنيد .

12 - مراقبت از آچمزشدن : اصطلاحآچمزي در شطرنج به تعبيري عبارت از حمله اي عليه يک ســـوار که سواري ديگررا از حمله محافظت مي کند. درواقع آچمز شدن، يک حرکت غافلگيرکننده ولي درعين حال قابل پيش بيني است .

همانند بازي شطرنج که تنها مي بايست مراقب آچمز شدن بود و از آن گريخت، در سازمانها نيز مي بايست به فکر مقابلهبا اينگونه تهديدات و حوادث غيرمترقبه ازجمله تغييرات شرايط بازار، پايان عمر محصول، وضعيت رقبا، خرابي دستگاههاي کليدي، نارضايتي و استعفاي کارکنان، قطعي برق و غيره بود و طرحهاي واکنشي با اينگونه تهديدات تهيه شود.

13 - شکست، مقدمه پيروزي : آناتولي کارپف قهرمان پيشين شطرنج جهان کتابي با عنوان "از شکست هاي خود درس بگيريد" داردکه در آن بازي هايي را که در آن مغلوب گرديده به همراه دلايل ناکامي درج نموده و پس از آن پيروزي بر همان بازيکن را در سنوات بعدي نشان داده است. بر اين اساس ، يک شطرنج باز مي بايست از شکستهاي خود در بازي نا اميد نشده واز آن درس عبرت بگيرد، شما نيز اينگونه بعداز هر شکست کوچک و بزرگ به دنبال سرزنش اين و آن نباشيد بلکه به دنبال ريشه بروز آن مشکل بگرديد و با حذف آن، موجبات پيروزي خود را فراهم کنيد .